i-Nesli Kitap Kriti─či

i-Nesli
Jean M. Twenge
Kakt├╝s Yay─▒nlar─▒, I. Bask─▒, 2018
Çeviri: Okhan Gündüz

Ayn─▒ y─▒llarda do─čan ve ortalama ayn─▒ s├╝relerde ya┼čam s├╝ren ki┼čilerin ortak sosyal davran─▒┼člar─▒na g├Âre yap─▒lan ayr─▒mlar─▒n en g├╝nceli ve di─čer nesillere saranla ├žok daha h─▒zl─▒ ve farkl─▒ de─či┼čimler ya┼čayan nesil olarak olarak ifade edebilece─čim i-NesliÔÇÖnin (1995 ve sonras─▒ do─čanlar─▒n olu┼čturdu─ču nesil) davran─▒┼člar─▒n─▒, uzun s├╝ren ara┼čt─▒rmalar sonras─▒nda kaleme alan psikoloji profes├Âr├╝ Twenge, ortaya ├ž─▒kard─▒─č─▒ ├žal─▒┼čma ile g├╝n├╝m├╝z gen├žlerinin nas─▒l anla┼č─▒labilece─čine yard─▒mc─▒ olmaya ├žal─▒┼č─▒yor.

10 b├Âl├╝mde ele ald─▒─č─▒ konularla, i-neslinin neden di─čer nesillerden farkl─▒ olarak ├žok daha h─▒zl─▒ ve beklenenin d─▒┼č─▒nda davran─▒┼člar geli┼čtirdi─čini tamamen bilimsel bir altyap─▒ ile ele alan Twenge; i-NesliÔÇÖnin zaman─▒ de─čerlendirme bi├žiminin farkl─▒l─▒─č─▒, davran─▒┼č tarzlar─▒n─▒n de─či┼čkenli─či ve sosyal hayat hakk─▒ndaki fikirlerinin sosyal medyan─▒n i├žinde ┼čekillendi─či, internetin olmad─▒─č─▒ d├Ânemi hat─▒rlayamayan bir nesli anlat─▒yor. i-Nesli, bo┼č zamanlar─▒n─▒ de─čerlendirme bi├žimlerinden sosyal ve politik faaliyetlere kat─▒l─▒m bi├žimlerine, cinsellikten din ve maneviyat y├Ânelimlerine kadar ├Ânceki nesillerden b├╝y├╝k bir ├Âl├ž├╝de farkl─▒la┼č─▒yor. ÔÇťBir yanda gere─činden fazla ├Âzg├╝ven ve iddial─▒ g├Âz├╝kme ├žabas─▒ bir yandan da depresif ve kayg─▒l─▒ olan bir nesil. Kitaptaki bu veriler devasa bir ki┼či say─▒s─▒ ├╝zerinde yap─▒lan incelemelerle elde edilmi┼č. Bu ki┼čilerle ilgili veriler de─čerlendirilirken ge├žmi┼čten g├╝n├╝m├╝ze gen├žler aras─▒nda narsistlik olarak de─čerlendirilebilecek bir d├Ân├╝┼č├╝m ya┼čand─▒─č─▒ g├Âr├╝lmektedir. S─▒rf narsizm de─čil tabi bunun yan─▒nda bencil, kayg─▒l─▒, ├Âfkeli, nefret dolu, hedonist bir gen├ž nesil de kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒k─▒yor. ├ľrne─čin 1980ÔÇÖlerin ÔÇśnormalÔÇÖ kategoride olan 9 ya┼č─▒ndaki ilkokul ├Â─črencileri grubundaki ÔÇśÔÇśkayg─▒ oran─▒ÔÇÖÔÇÖ 1950ÔÇÖli y─▒llardaki 9 ya┼č kategorisinde yer alan ÔÇśÔÇÖpsikolojik sorunlar─▒ olan ├Â─črenciÔÇÖÔÇÖlerden daha fazla ├ž─▒k─▒yor. Bu ├Ârnekten de g├Âr├╝ld├╝─č├╝ ├╝zere g├╝n ge├žtik├že bilim, teknoloji ve bunlarla birlikte psikoloji, sosyoloji, pediatri, psikiyatri gibi alanlarda ilerleme kaydetmemize ra─čmen gen├žlik g├╝n ge├žtik├že ├ž├Âk├╝┼če h─▒zl─▒ ad─▒mlarla kaymaya devam ediyor ve bu ├ž├Âk├╝┼č├╝n temel nedeni olarak cesurca ABD ve Bat─▒ÔÇÖda ki yozla┼čmay─▒ g├Âsteriyor.

i-NesliÔÇŁnin en g├Âze ├žarpan ├Âzelli─čini ge├ž olgunla┼čma ve ebeveynine uzun s├╝re ba─č─▒ml─▒ kalma olarak belirliyor Twenge. Bu ├Âzellik, ÔÇť─░-NesliÔÇŁnde, ├Ânceki nesillere g├Âre sanki olumlu y├Ânde bir de─či┼čim varm─▒┼č gibi bir manzaraya neden oluyor. Zira daha az arkada┼č ediniyorlar, daha az d─▒┼čar─▒ ├ž─▒k─▒yorlar, daha az ehliyet al─▒p daha az araba kullan─▒yorlar. Dolay─▒s─▒yla eskiden b├╝y├╝k bir dert olan evlilik-d─▒┼č─▒ ergen hamilelikleri, trafik kazalar─▒, alkol kullan─▒m─▒ ve ├ževreye kar┼č─▒ sald─▒rgan davran─▒┼člar azal─▒yor ancak bu etkiler beraberinde i-neslinin ge├ž b├╝y├╝melerini ve ebeveynlere ba─čl─▒ kalma s├╝relerini artt─▒r─▒yor. i-Neslinin, uslu olarak sergiledikleri olumlu g├Âr├╝n├╝m, daha fazla sorumluluk ald─▒klar─▒ndan de─čil ge├ž b├╝y├╝melerinden, ├žocuksu kalmalar─▒ndan kaynaklan─▒yor. B├Âyle olunca azald─▒ diye sevinilen davran─▒┼č sorunlar─▒ da bu kez 20ÔÇÖli ya┼člardan sonra, lisede de─čil ama ├╝niversitede patlama yap─▒yor.

Kitaptaki en ├Ânemli noktalardan biri de ekran ba┼č─▒nda ge├žirilen s├╝renin i-neslinde g├Âr├╝len y├╝ksek art─▒┼č─▒. 6 saati ge├žen ekran s├╝releri kitap ve dergilerin i-neslinin hayatlar─▒ndan nerdeyse tamamen ├ž─▒kmas─▒na neden oluyor ve y├╝z y├╝ze ileti┼čim art─▒k yerini neredeyse tamamen sanal ileti┼čime b─▒rak─▒yor. Bu da i-neslinin mutluluk kavram─▒na verdi─či de─čerin en alt seviyelerde olmas─▒na neden oluyor. ├ç├╝nk├╝ eskiden daha k─▒s─▒tl─▒ ama de─čerli olan ileti┼čim ara├žlar─▒ sanal ileti┼čimle birlikte insanlar─▒ her an ula┼č─▒labilir k─▒l─▒yor ve bu bolluk da beraberinde de─čersizli─či getiriyor. i-Neslinin tipik davran─▒┼č ├Âzellikleri kapsam─▒nda; acizlik, ├žaresizlik ve faydas─▒zl─▒k duygular─▒n─▒ ele alan Twenge, ÔÇťBen NesliÔÇŁ olarak adland─▒rd─▒─č─▒, 1970-1990 aras─▒nda do─čan gen├žlerin g├Âsterdi─či davran─▒┼člar─▒n tam tersini g├Âsterdi─čini belirtiyor ve bu z─▒tl─▒─č─▒n nedenini yine ekran ba┼č─▒nda ge├žirilen zamanla ili┼čkilendiriyor.

Bizler gen├žlerle s├╝rekli ileti┼čim halinde olan bir meslek grubunun mensubu olarak her ge├žen g├╝n yeni gelen ├Â─črencilerin ge├žmi┼če nazaran daha k├Ât├╝ye gitti─činden etti─čimiz ┼čikayetlerin pek ├žok nedenini TwengeÔÇÖnin i-Nesli kitab─▒ bilimsel olarak a├ž─▒kl─▒yor. Bu bak─▒mdan g├╝n├╝m├╝z neslini s├╝rekli ele┼čtirerek dem vurmak yerine onlar─▒n davran─▒┼člar─▒n─▒n alt─▒nda yatan nedenleri anlayarak ├ž├Âzmeye ├žal─▒┼čmak ├žok daha yerinde olacakt─▒r. Teorik olarak zaten hemfikir olunan bu d├╝┼č├╝nce i-Nesli kitab─▒ndaki tespitlerden yola ├ž─▒karak pratik uygulamalara d├Âk├╝lebilir.

Emin KAYA
May─▒s, 2019